Dziurawiec zwyczajny – zastosowanie i właściwości

Dziurawiec zwyczajny znany również jako ziele świętojańskie, ziele krzyżowe czy dzwonki Marii Panny uznawany jest za roślinę szczęścia. Od wieków stosowano ją do celów leczniczych. Według jednej z legend św. Jan stojąc pod krzyżem Zbawiciela zbierał rośliny zbroczone Jego krwią aby podarować je jako bezcenny lek dla zbolałej ludzkości.

Pochodzenie nazwy i botanika

Dziurawiec zwyczajny należy do rodziny dziurawcowatych. Rośnie w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce jest rośliną pospolitą.

Dziurawiec ma sztywną łodygę (do 60 cm) i na szczycie obficie się rozgałęzia. Nazwa rośliny pochodzi od małych gruczołków znajdujących się na liściach rośliny, które wyglądają jak dziurki (podobnie powstała łacińska nazwa perforatum – przedziurawiony) – te miejsca to zbiorniki leczniczego olejku. Żółte kwiaty (3 cm średnicy) tworzą na szczycie łodygi baldachogrona. Ziele kwitnie od czerwca do września.

Nazwa „hypericum” składa się z dwóch członów pochodzących z języka greckiego: „hyper” oznacza „ponad, przez”, a „eikon” – zjawa, duch. Wynika to z wierzeń, że roślina miała zdolność ochrony przed złymi mocami. Słowo „perforatum” pochodzi z łaciny i oznacza „podziurawiony” ze względu na charakterystyczną budowę liścia. Nazwę – ziele Świętego Jana – zyskał z powodu kwitnienia w dniu Świętego Jana, tj. 24 czerwca.

Właściwości lecznicze dziurawca zwyczajnego zostały opisane m.in. przez: Hippokratesa, Theofrastusa, Dioskoridesa, Galena, Pliniusza oraz Paracelsusa (od jego czasów zaczęto stosować ziele dziurawca w schorzeniach neurologicznych i psychicznych – neuralgia, niepokój, depresja).

Dziurawiec pospolicie występuje na łąkach, polanach i nieużytkach. Kwitnie na żółto od czerwca do sierpnia. Roztarte kwiaty wydzielają krwistoczerwony sok (w legendzie kojarzony z krwią Jezusa). Liście drobne, owalne oglądane od góry układają się w krzyżyk, a oglądane pod światło wyglądają niczym podziurkowane szpileczką. Te niby dziurki to w rzeczywistości zbiorniczki olejków eterycznych.

Jak działa dziurawiec?

Ponieważ dziurawiec zawiera bardzo dużo związków, jego działanie jest wielokierunkowe.

Związki aktywne dziurawca

  • flawonoidy (kemferol, kwercetyna)
  • flawony (luteolina)
  • hiperozyd, rutyna, kwercytryna, izokwercytryna, glikozydy luteoliny
  • biflawonoidy (amentoflawon, biapigenina)
  • pochodne floroglucynowe (hiperforynę, adhiperforynę, furohiperoforynę)
  • proantocyjanidyny (katechiny i epikatechiny)
  • olejki eteryczne
  • kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy, p-kumarowy, ferulowy, izoferulowy, p-hydroksybenzoesowy, wanilinowy)
  • kwasy (izowalerianowy, nikotynowy, laurynowy, mirystynowy, palmitynowy, stearynowy)
  • garbniki katechinowe
  • karotenoidy
  • cholina
  • witamina C
  • sole mineralne
  • nikotynamid
  • pektyny
  • fitosterole
  • ksantony (charakterystyczne dla tej rodziny roślin)
  • ORAZ NAJBARDZIEJ CHARAKTERYSTYCZNE → hiperycyna i pseudohiperycyna
  • z nasion pozyskuje się hyperforynę o właściwościach antybiotycznych

Hyperycyna i pseudohyperycyna zostały znalezione w większości gatunków dziurawca i odpowiadają za czerwoną barwę soku z dziurawca.

Wodne wyciągi z dziurawca zawierają garbniki katechinowe i działają:

  • ściągająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego
  • przeciwzapalnie
  • hamują drobne krwawienia
  • uszczelniają ściany włośniczek (bo pochodne katechinowe działają jak witamina P)
  • żółciopędnie, żółciotwórczo
  • rozkurczowo na drogi żółciowe i ułatwiają przepływ żółci do dwunastnicy (dzięki flawonoidom)
  • zapobiegają kamieniom żółciowym
  • uspokajająco (dziurawiec jest bardzo dobrym surowcem przeciwdepresyjnym) – więcej nt mechanizmów działania przecidepresyjnego TUTAJ → http://fpn.sum.edu.pl/archiwum/publikacje/2010/publikacja3_nr4_2010.pdf
  • przeciwbakteryjnie
  • moczopędnie (dzięki flawonoidom)

Wyciągi olejowe mają działanie gojące i regenerujące, a sam olejek dziurawcowy jest częstym składnikiem odżywek do włosów. Kremy zawierające wyciągi z dziurawca przeznaczone są do pielęgnacji skóry normalnej i tłustej. Natomiast ze względu na zawartość hiperycyny (czerwony barwnik) dziurawiec jest wykorzystywany do produkcji kremów i maści do leczenia odbarwień skóry (bielactwa) oraz samoopalaczy.

Ważne!

Po dłuższym czasie stosowania preparatów z dziurawca zwiększa się wrażliwość na działanie promieni słonecznych (jest to wywołane przez hiperycynę).

Działanie przeciwnowotworowe nie jest potwierdzone, ale wiążę się nadzieję dzięki hiperforynie (zapoczątkowuje ona rozpad komórek nowotworowych/także komórek białaczkowych/, zmniejsza zdolność do przerzutów komórek nowotworowych).

Zbiory i suszenie dziurawca

Surowcem leczniczym są świeżo rozkwitające, dobrze ulistnione górne części łodygi (do 25 cm) i same kwiaty. Ziele suszy się w warunkach naturalnych w miejscach przewiewnych i zacienionych. Jeśli suszymy w suszarce do ziół, to temperatura nie może przekraczać 35 C.

dziurawiec kwiaty
Flickr, Leslie Seaton, CC

Gatunków dziurawca jest kilkadziesiąt, natomiast w lecznictwie stosuje się (mają ten sam skład chemiczny):

  • dziurawca kosmatego – Hypericum hirsutum
  • dziurawca zwyczajnego – Hypericum perforatum
  • dziurawca skąpolistnego – Hypericum montanum
  • dziurawca czterobocznego – Hypericum quadrangulum
  • dziurawca rozesłanego – Hypericum humifusum

Przedawkowanie dziurawca

Przy przedawkowaniu może wystąpić nadwrażliwość na światło, zwłaszcza u osób z jasną karnacją z takimi objawami jak: wysypka, świąd oraz rumień, które pojawić się mogą w okresie 24 godzin po ekspozycji na światło ultrafioletowe.

Przeciwwskazania i działania niepożądane

Dziurawiec powinien być ostrożnie stosowany u osób ze stwierdzoną fotosensytywnością (zwiększona wrażliwość skóry na promienie ultrafioletowe)

U kobiet ciężarnych i karmiących ziele dziurawca nie powinno być stosowane z uwagi na brak danych na temat wpływu tego środka na płód oraz noworodka.

Przeciwwskazany jest także w poważnych uszkodzeniach wątroby i nerek oraz w wysokiej gorączce.

Do działań niepożądanych zaliczamy:

  • zaburzenia gastryczne
  • zawroty głowy
  • uczucie zmęczenia i nadmiernego uspokojenia (polekowego)
  • suchość w ustach
  • niepokój
  • bóle głowy
  • bezsenność

Zastosowanie dziurawca

Przetwory z dziurawca zwyczajnego stosuje się:

  • w stanach zapalnych i skurczowych dróg żółciowych
  • zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym
  • początkowych objawach kamicy żółciowej i osłabieniu czynności wątroby
  • w stanach zapalnych błony śluzowej żołądka i jelit
  • w zmniejszonym wydzielaniu soku żołądkowego
  • wzdęcia i bóle brzucha
  • w zmniejszonym wydalaniu moczu
  • w kamicy moczowej
  • w skazie moczowej
  • w zastojach krążenia obwodowego krwi
  • w przewlekłym reumatoidalnym zapaleniu stawów
  • wyczerpanie nerwowe, niepokój, zaburzenia równowagi nerwowej
  • u dzieci w nocnym moczeniu
  • zewnętrznie na wrzody, odmrożenia, oparzenia, owrzodzenia żylakowe, trudno gojące się rany, do płukania dziąseł, jamy ustnej i gardła
  • w bielactwie
  • w terapii uszkodzeń nerwów obwodowych spowodowanych np. zmiażdżeniem, cięciem lub rozerwaniem z towarzyszącymi silnymi bólami przebiegającymi wzdłuż nerwów
  • bywa też wykorzystywany we wstrząsie mózgu lub rdzenia przedłużonego

Przepisy z dziurawcem

OLEJ Z DZIURAWCA

(w leczeniu chorób skóry (odleżyny, liszaje, łuszczyca, oparzenia, owrzodzenia )

25 g świeżych kwiatów dziurawca zwilżyć 1 łyżeczką spirytusu lub wódki i zalać 100 g oleju olej z dziurawcakonopnego lub lnianego. Ogrzewać kilka dni przez 2-3 godz na parze („garnek w garnek”), często mieszając, aż kwiaty będą kruche, a płyn czerwony. Przecedzić przez gazę – rozlać do butelek i przechowywać w lodówce.

NAPAR Z ZIELA DZIURAWCA

1 płaską łyżkę stołową rozkruszonego ziela dziurawca zalewać szklanką wrzącej wody, przykryć i odstawić na około 15 minut. Pić 2—3 razy dziennie przed lub po jedzeniu albo przed snem

WYWAR Z ZIELA

2 łyżki stołowe ziela zagotować przez 5 minut na wolnym ogniu w 0,5 1 wody. Po przecedzeniu wywar przelać do termosu i pić 2—3 razy dziennie przed jedzeniem.

ZIMNY WYCIĄG WODNY Z DZIURAWCA

Do 0,5 1 zimnej wody wsypać wieczorem 2 łyżki ziela i pozostawić na 6—8 godzin. Rano wyciąg odlać, przegotować i pić ciepły.

Ponieważ uczulająca na światło hiperycyna nie rozpuszcza się w wodzie, po wypiciu wyciągu wodnego można bez obaw opalać się na słońcu.

NALEWKA Z DZIURAWCA

Około 100 g suszonego ziela zalać 0,5 1 70% spirytusu i odstawić w ciemne miejsce na 8—40 dni. Uzyskaną purpurową nalewkę pić po 20—30 kropli 2—3 razy dziennie w kieliszku wody przed jedzeniem.

Nalewkę można stosować do nacierań w przypadku bólów stawowych i korzonkowych.

Bibliografia:

  1. “Dziurawiec zwyczajny w leczeniu depresji” Iwona Koszewska
  2. “Ziele dziurawca zwyczajnego – składniki czynne i potencjalne zastosowania lecznicze” Sebastian Turek
  3. “Zioła czynią cuda” Andrzej Skarżyński
  4. “Rośliny lecznicze” A. Ożarowski
  5. “Apteka natury” J. Górnicka
  6. http://www.rozanski.ch/fitoterapia1.htm
Dziurawiec zwyczajny – zastosowanie i właściwości
4.6 (92.5%) 8 głos

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here