Melisa lekarska – nie tylko na uspokojenie

Melisa lekarska (Melissa officinalis) to roślina, dokładniej bylina, należąca do rodziny jasnotowatych, tak samo jak mięta. Melisę, dziko rosnącą, można znaleźć w północnych rejonach Afryki np. w Maroko, Tunezji, na Maderze i Wyspach Kanaryjskich, a także w południowej części Europy i zachodniej oraz środkowej części Azji. W Polsce melisa również jest uprawiana. Melisa ma charakterystyczny cytrynowy aromat i z tego względu można spotkać się z jej inną nazwą „cytrynowe ziele”. W różnych gałęziach przemysłu wykorzystuje się zarówno jej świeże jak i suszone liście.

Cechy charakterystyczne i skład

Melisa składa się z liści oraz kwiatów. Liście sięgają ok. 8 cm długości oraz 5 cm szerokości, mają kolor przechodzący od intensywnej zieleni u góry, aż do jasnej zieleni na dole, lekko owłosione. Kwiaty mają kolor jasnożółty i kwitną w miejscu, gdzie łodyga łączy się z liśćmi. Melisa osiąga wysokość ok. 60 cm. Melisa, w przeciwieństwie do mięty, zasadzona w ogrodzie jest dużo łatwiejsza do kontrolowania. Melisa najlepiej rośnie na glebie żyznej i wilgotnej, najlepiej w miejscu lekko zacienionym, a żeby lepiej rosła, była większa i bardziej soczysta, warto ją podcinać późną jesienią.

Czas rozmnażania melisy przypada na marzec, a sadzenia – maj. Melisa jako zioło jest zbierana w czerwcu, zanim zakwitnie, oraz w sierpniu. Jej pędy (szczególnie cenione są ich górne części) poddaje się suszeniu. Liście melisy są bogate w cenne trójterpeny, garbniki, kwasy polifenolowe, cytral, linalol, eugenol, geraniol, cytronelal, flawonoidy, kwasy organiczne, kwas bursztynowy oraz rozmarynowy, olejek eteryczny oraz sole mineralne. To właśnie olejek eteryczny odpowiada za uspokajające właściwości tej rośliny.

Melisa posiada specyficzne liście które przypominają pokrzywę.
Melisa posiada specyficzne liście które przypominają pokrzywę.

Zastosowanie

Melisa ma szerokie zastosowanie, takie jak:

Farmaceutyczne – liście melisy zawierają kwas rozmarynowego, a w zapachu zbliżony jest do cytryny. Chyba każdemu jest znane działanie uspokajające melisy, melisa dobroczynnie działa na cały układ nerwowy – odpręża go i skłania do szybszej regeneracji: zalecane jest jej spożywanie przez osoby znerwicowane, które mają stany depresyjne i lękowe, problemy z zasypianiem. Dodatkowo melisa również wspomaga pracę układu pokarmowego: pomocna jest w przypadku problemów żołądkowych, zapobiega gromadzeniu się gazów i zmniejsza wzdęcia z tym związane, rozkurcza mięśnie gładkie jelit. Melisa także ma właściwości antybakteryjne i niszczy wirusy. Stosowana jest na różnego rodzaju obrzęki, a inhalacje tworzone z melisy są pomocne w walce z kaszlem oraz alergią. Płukanki z melisy są przeznaczone dla osób, których włosy są jasne z tendencją do wypadania i łupieżu.

Kulinarne – melisa, podobnie jak mięta, ma swoje szerokie zastosowanie w kuchni. Najpopularniejsze są oczywiście herbatki i napary z melisy, które działają uspokajająco, ale można ją również dodawać do różnych dań tkj. sałatki, mięsa oraz ryby, sosy, twarożki, zupy, sorbety, bo jej cytrynowy aromat nadaje potrawom wyjątkowy smak. Należy pamiętać, że suszone liście melisy pozbawione są tego cytrynowego zapachu i smaku, również te poddane obróbce termicznej tracą swój aromat, więc do potraw najlepiej dodawać ją na samym końcu. Z dodatkiem melisy również powstają pyszne likiery jak np. francuski Bénédictine i Chartreuse oraz toniki alkoholowe np. słynny „Eau des Carmes”. Melisę, tak samo jak miętę, można dodawać do chłodnych napojów.

Kosmetyczne – melisa jest jednym z elementów mieszanek ziołowych, które odnajdują swoje zastosowanie jako dodatek do kąpieli, a także składnik kosmetyków (np. szamponów, kremów nawilżającym) przeznaczonych do cery i włosów  z tendencją do przetłuszczania się oraz dla osób, które borykają się ze stanami zapalnymi skóry głowy.

Pszczelarskie – melisa jest rośliną, którą szczególnie polubiły pszczoły. W celu zwiększenia produkcji miodu przez te owady zaleca się nacieranie uli, zwłaszcza tych nowych, świeżymi liśćmi melisy, co przyciąga pszczoły i zachęca je do produkcji miodu. W mitologii greckiej krążyło wiele opowieści o melisie, która np. była nimfą, a następnie pszczołą, aż w końcu – po śmierci – zamieniła się właśnie w melisę, była nazywana „radością serca” oraz „eliksirem życia”, bo przywracała utracone siły.

Ozdobne – melisa jest ładnie wyglądającą rośliną, dlatego może również służyć jako bylina ozdobna. Melisa również może być wykorzystywana np. do udekorowania stołu itp.

Właściwości lecznicze

Melisa ma wiele różnorodnych właściwości leczniczych, do których należą:

  1. Działanie uspokajające

Melisa uspakaja umysł i ciało. Jest polecana osobom, będącym pobudzonym nerwowo, rozdrażnionym, ze skłonnościami do depresji, melancholijnym, ciągle zmęczonym, borykającym się ze stanami lękowymi oraz nerwicami – również serca – mającymi problemy ze snem. Jej kojące właściwości, które wynikają z zawartości kariofilenu oraz cytralu, pomogą złagodzić bóle głowy, także te migrenowe. Oprócz tego, że zwalcza znużenie, sprawia, że mamy wyostrzoną czujność a także lepszy nastrój.

  1. Regulacja procesów trawiennych

Melisa aktywizuje wydzielanie soku żołądkowego oraz żółci, wspomaga procesy trawienna, zwiększa apetyt, uspokaja problemy żołądkowe np. po spożyciu ciężkostrawnego posiłku. Dodatkowo melisa zapobiega skurczom jelit, uśmierza ból, łagodzi kolkę. Ma właściwości wiatropędne, minimalizując gromadzenie się gazów, oraz moczopędne – pomaga w pozbywaniu się toksyn z organizmu.

  1. Zapobieganie miażdżycy

Regularne picie melisy zmniejsza poziom cholesterolu we krwi, minimalizuje ryzyko pojawienia się miażdżycy i chorób krążenia.

  1. Wspomaganie pracy mózgu

Melisa zawiera eugenol, który niszczy wolne rodniki atakujące komórki mózgowe, chroni mózg przed uszkodzeniami, a tym samym wspomaga pamięć, poprawia funkcje poznawcze jak rozpoznawanie, rozwiązywanie problemów, ułatwia myślenie oraz koncentracyjne i zapewnia spokój umysłowy. Regularne picie melisy może zmniejszyć ryzyko zachorowania na Alzheimera, demencji starczej. Dzieje się tak za sprawą zawartego w melisie związku chemicznego o nazwie acetylcholinesterase. Melisa również bogata jest w przeciwutleniacze, które chronią komórki mózgowe przed uszkodzeniem przez wolne rodniki, a eugenol oraz kwas rozmarynowy, także zawarte w melisie, poprawiają kondycję oraz pracę mózgu. Cennymi substancjami zawartymi w tej roślinie jest kwas kawowy, ferulawy i kwercetyna. Olejek melisowy chroni układ nerwowy mózgu i sam narząd przed nadmiarem bodźców z zewnątrz.

  1. Łagodzenie objawów menstruacji

Melisa, słynąca ze swoich właściwości kojących, łagodzi bóle menstruacyjne, reguluje krwawienia.

  1. Pozytywne działanie na problemy skórne

Melisa zawiera cenne kwasy fenolowe oraz taninę, o właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwwirusowych, wspomaga proces gojenia się ran, więc jest polecana na opryszczkę. Dodatkowo melisa zwalcza zapalenie dziąseł, niszcząc bakterie, które zalegają się w jamie ustnej, hamuje również rozprzestrzenianie się bakterii Helicobakter pyroli, która prowadzi do choroby wrzodowej żołądka. Melisa także ma właściwości odmładzające, pomaga w walce ze zmarszczkami, poprawia kondycję skóry.

  1. Wspomaganie pracy wątroby

Melisa zapobiega utlenianiu lipidów w wątrobie, jej stłuszczeniu oraz innym schorzeniom tego narządu. Należy stosować zrównoważoną dietę, bo nadmierna detoksykacja organizmu może doprowadzić do uszkodzenia wątroby i jej osłabienia. Melisa wzmacnia procesy ochronne wątroby, aktywizuje wątrobę do wydzielania korzystnych przeciwutleniaczy.

  1. Regulacja poziomu cukru we krwi

Melisa reguluje poziom cukru we krwi, zmniejsza insulino oporność.

  1. Walka z bezsennością

Melisa uspokaja i koi, pomaga w zasypianiu i zapewnia długi sen.

  1. Walka z nadczynnością tarczycy

Melisa dezaktywizuje działanie receptora immunoglobiny, w przypadku pacjentów cierpiących na chorobę Gravesa, zapobiegając i eliminując nadczynność tarczycy.

Stosowanie i skuteczność

Prawdopodobnie skuteczne na

Niepokój. Niektóre badania pokazują, że przyjmowanie określonego produktu z melisy (Cyracos od Naturex SA) zmniejsza objawy u osób z zaburzeniami lękowymi. Również wczesne badania pokazują, że przyjmowanie produktu zawierającego melisa i 12 innych składników (Klosterfrau Melissengeist przez Klosterfrau) zmniejsza objawy lękowe, takie jak nerwowość.
Kolka u niemowląt karmionych piersią. Niektóre badania pokazują, że podawanie określonego produktu wieloskładnikowego zawierającego koper, melisa i niemiecki rumianek (ColiMil przez Milte Italia SPA) niemowlętom karmionym piersią z kolką dwa razy dziennie przez tydzień skraca czas płaczu. Inne badania pokazują, że podawanie określonego produktu wieloskładnikowego zawierającego melisy, niemiecki rumianek i Lactobacillus acidophilus (ColiMil Plus przez Milte Italia SPA) niemowlętom z kolką dwa razy dziennie przez 4 tygodnie zmniejsza płacz o około taką samą ilość razy dziennie, jak podając niemowlętom probiotyczny Lactobacillus reuteri DSM 17938. Inne badania pokazują, że podawanie niemowlętom preparatu herbacianego zawierającego niemiecki rumianek, werbenę, lukrecję, koper i melisa (Calma-Bebi przez Bonomelli) do trzech razy dziennie zwiększa liczbę niemowląt kogo kolka rozwiązuje.
Demencja. Niektóre badania pokazują, że codzienne przyjmowanie melisy przez 4 miesiące zmniejsza pobudzenie i poprawia objawy łagodnej i umiarkowanej choroby Alzheimera. Również wczesne badania pokazują, że stosowanie płynu zawierającego olejki z balsamu cytrynowego na twarz i dłonie osób z demencją zmniejsza pobudzenie. Jednak inne wczesne badania nie przyniosły korzyści.
Rozstrój żołądka (niestrawność). Specyficzny produkt zawierający melisa, liść mięty pieprzowej, niemiecki rumianek, kminek, lukrecja, roślina musztardy bławatka, glistnik, arcydzięgiel i oset mleczny (Iberogast) wydaje się poprawiać refluks żołądkowy , ból brzucha, skurcze, nudności i wymioty. Również podobny produkt zawierający liść mięty pieprzowej, musztardę klauna, niemiecki kwiat rumianku, kminek, korzeń lukrecji i melisy wydaje się poprawiać objawy żołądkowe i jelitowe u osób z zaburzeniami żołądka.
Infekcje wirusami Herpes simplex. Stosowanie balsamu do ust zawierającego wyciąg z melisy do zakażonego obszaru wydaje się skracać czas gojenia i zmniejszać objawy nawracających zakażeń opryszczką, jeśli są stosowane we wczesnych stadiach zakażenia.
Bezsenność. Stosowanie melisy dwa razy dziennie przez 15 dni poprawia sen u osób z zaburzeniami snu. Również stosowanie melisy w połączeniu z innymi składnikami wydaje się pomagać w poprawie jakości snu u osób z zaburzeniami snu.
Stres. Wczesne badania pokazują, że przyjmowanie pojedynczej dawki melisy zwiększa spokój i stres u dorosłych podczas testu wysiłkowego. Inne wczesne badania pokazują, że dodanie melisy do jedzenia lub napoju poprawia pamięć i zmniejsza lęk oraz stres. Wydaje się również, że melisa redukuje niepokój u dzieci podczas badań stomatologicznych. Przyjmowanie melisy wraz z walerianem przy niskiej dawce wydaje się zmniejszać stres podczas testów wysiłkowych. Jednak przyjmowanie kombinacji w wyższej dawce wydaje się pogarszać stan psychiczny wywołany stresem.

Niewystarczające dowody na

Sprawność umysłową. Wczesne badania sugerują, że przyjęcie jednej dawki 1 600 mg melisy poprawia sprawność umysłową.
Zapalenie jelita grubego. Wczesne badania sugerują, że przyjmowanie kombinacji dmuchawca, dziurawca, melisy, nagietka i kopru przez 15 dni zmniejsza ból i poprawia pracę jelit u osób z zapaleniem okrężnicy.
Depresja. Wczesne badania sugerują, że przyjmowanie melisy z zapłodnionym proszkiem jajecznym nie poprawia objawów depresji w porównaniu z przyjmowaniem zapłodnionego proszku jajecznego.
Zaburzenia snu(dyssomnia). Wstępne dane sugerują, że 1-2 tabletki raz lub dwa razy dziennie na określony preparat złożony zawierający 80 mg ekstraktu z liści melisy i 160 mg wyciągu z kozłka lekarskiego mogą zmniejszać objawy u dzieci w wieku poniżej 12 lat, których niepokój jest tak ekstremalne, że wymaga pomocy medycznej.
Zespół jelita drażliwego (IBS). Wczesne dowody sugerują, że dodanie 30 kropli produktu zawierającego melisa, miętówkę i kolendrę trzy razy dziennie po posiłkach przez 8 tygodni do standardowego leczenia zmniejsza ból brzucha i dyskomfort u osób z IBS.
Choroby psychiczne, które powodują ból fizyczny (zaburzenie somatyzacji). Produkt zawierający waleriany, passiflory i melisa wydaje się poprawiać objawy depresji i lęku u osób z chorobami psychicznymi, które powodują ból fizyczny.
Utrata apetytu.
Dyskomfort w żołądku i jelitach z wzdęciami.
Spazmy.
Stan tarczycy nazywany chorobą Gravesa.
Promowanie przepływu menstruacyjnego.
Kobiece dyskomfort.
Skurcze.
Bół głowy.
Ból zęba.
Rany.
Guzy.
Ukąszenia owadów.
Nerwowy żołądek.
Histeria.
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD).

Potrzeba więcej dowodów, aby ocenić skuteczność melisy w tych zastosowaniach.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Melisa jest bezpieczna gdy jest stosowana w ilościach spożywczych. Jest to bezpieczna u dorosłych, gdy przyjmuje się go doustnie lub stosuje się na skórę w ilościach leczniczych, krótkoterminowo. Była używana bezpiecznie w badaniach klinicznych przez okres do 4 miesięcy. Niewiele wiele wiadomo na temat bezpieczeństwa stosowania melisy, gdy jest stosowana długoterminowo.

Melisa przyjmowany doustnie może powodować pewne działania niepożądane, w tym zwiększony apetyt, nudności, wymioty, bóle brzucha, zawroty głowy i świszczący oddech.

Po nałożeniu na skórę, melisa może powodować podrażnienie skóry i zwiększone objawy bólu.

Specjalne środki ostrożności i ostrzeżenia:
Ciąża i karmienie piersią: Niewiele wiadomo na temat stosowania melisy podczas ciąży i karmienia piersią.

Niemowlęta i dzieci. Melisa jest bezpieczna, gdy przyjmowana jest odpowiednio doustnie przez około miesiąc.

Cukrzyca. Melisa może obniżyć poziom cukru we krwi u osób z cukrzycą. Obserwuj objawy niskiego poziomu cukru we krwi (hipoglikemia) i uważnie monitoruj poziom cukru we krwi, jeśli masz cukrzycę i stosujesz melisy.

Operacja: Melisa może powodować zbyt dużą senność w połączeniu z lekami stosowanymi podczas zabiegu i po nim. Przestań używać melisy co najmniej 2 tygodnie przed zaplanowaną operacją.

Choroby tarczycy: Nie używaj melisy. Istnieje obawa, że ​​melisa może zmienić funkcję tarczycy, zmniejszyć poziom hormonów tarczycy i zakłócić terapię zastępczą hormonem tarczycy.

Interakcje i przeciwwskazania

Umiarkowana interakcja – Bądź ostrożny przy tej kombinacji

Leki uspokajające (depresanty działające na ośrodkowy układ nerwowy) współdziałają z Melisą

Melisa może powodować senność i senność. Leki wywołujące senność są nazywane lekami uspokajającymi. Przyjmowanie melisy wraz z lekami uspokajającymi może powodować zbyt dużą senność.

Niektóre leki uspokajające obejmują klonazepam (Klonopin), lorazepam (Ativan), fenobarbital (Donnatal), zolpidem (Ambien) i inne.

Sposób użycia

Z melisy można przyrządzić np.

  1. Napar z melisy

2 łyżki świeżych liści melisy (ok. 10 listków lub 1 łyżkę suszonych) należy zalać 1 szklanką wrzącej wody, zaparzać po 15 min i ostudzić. Zaleca się spożywanie 1 do 2 szklanek naparu dziennie.

  1. Herbata z melisy

2 czubate łyżeczki świeżych liści melisy (lub 1 czubatą łyżeczkę suszonych) należy zalać 1 szklanką wrzącej wody i zaparzyć. Herbata najlepiej smakuje z dodatkiem miodu lub cytryny, która wzmacnia aromat melisy.

  1. Olej melisowy

½ szklanki świeżej melisy należy zmieszać z 1 szklanką oleju i odstawić na ok. 4-5 dni w temperaturze pokojowej. Następnie, po upływie wskazanego czasu, należy przelać miksturę do słoiczków, oczyścić ją z melisy. Taki olejek powinno się przechowywać w lodówce a jego ważność wyniesie nawet do 6 miesięcy.

  1. Olejek z dodatkiem melisy

2-3 krople olejku z melisy należy wymieszać z 1 łyżką oliwy z oliwek. Takim olejkiem można nasmarować skórę, melisa zapewnia odprężenie zmęczonego ciała.

  1. Kąpiel z dodatkiem melisy

3-4 krople olejku z melisy należy dodać do kąpieli (wanna) i relaksować się ok. 15 min.

  1. Okład z melisy

4-5 kropelek olejku z melisy należy wlać na schłodzony kompres i przyłożyć do bolącego miejsca. Melisa łagodzi skutki np. ukąszenia i użądlenia przez owady.

Melisę, w formie suszonej, należy przechowywać w szczelnie zamykanym pojemniku. Świeże liście melisy można zamrozić lub trzymać w lodówce, w szczelnie zamykanych pojemnikach lub woreczkach. Takie liście zachowają swoje właściwości nawet przez kilka dni. Melisa zawiera wiele cennych enzymów, których działanie jest dezaktywowane przez np. bardzo wysokie temperatury. Należy więc pamiętać, że w przypadku zaparzania melisy temperatura wody nie powinna przekroczyć 100 stopni, a najlepiej żeby była niższa. Melisę mogą stosować zarówno dzieci, jak i kobiety w ciąży.

Skutki uboczne

U osób uczulonych na melisę mogą się pojawić skutki uboczne: rumień, świąd, pokrzywka.

Literatura:

Cerny AS and Schmid K. Tolerability and efficacy of valerian/lemon balm in healthy volunteers; a double-blind placebo-controlled, multicentre study. Fitoterapia 1999
Cohen RA, Kucera LS, and Herrmann EC. Antiviral activity of Melissa officinalis (lemon balm) extract (29600). Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine 1964
Guginski, G., Luiz, A. P., Silva, M. D., Massaro, M., Martins, D. F., Chaves, J., Mattos, R. W., Silveira, D., Ferreira, V. M., Calixto, J. B., and Santos, A. R. Mechanisms involved in the antinociception caused by ethanolic extract obtained from the leaves of Melissa officinalis (lemon balm) in mice. Pharmacol.Biochem.Behav. 2009
Kucera, L. S., Cohen, R. A., and Herrmann, E. C., Jr. Antiviral activities of extracts of the lemon balm plant. Ann N.Y.Acad Sci 7-30-1965
Patora, J., Majda, T., Gora, J., and Klimek, B. Variability in the content and composition of essential oil from lemon balm (Melissa officinalis L.) cultivated in Poland. Acta Pol.Pharm. 2003
Raines, T., Jones, P., Moe, N., Duncan, R., McCall, S., and Ceremuga, T. E. Investigation of the anxiolytic effects of luteolin, a lemon balm flavonoid in the male Sprague-Dawley rat. AANA.J. 2009

Melisa lekarska – nie tylko na uspokojenie
4.5 (90%) 10 głos

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here