Szałwia – zastosowanie i właściwości

Szałwia lekarska (Salvia officinalis) to roślina należąca do rodziny jasnowatych. Miejscem, gdzie można ją spotkać dziko rosnącą, jest rejon śródziemnomorski, a głównie państwa tkj. Grecja, Włochy, Jugosławia czy Albania. Szałwia rozprzestrzeniła się jednak na odleglejsze obszary i obecnie jest uprawiana praktycznie na całym świecie. Jej nazwa pochodzi od łacińskiego słowa salvus czyli zdrowie. Dawniej szałwię stosowano jako lek na ugryzienia węży, padaczkę, a także w walce z chorobą morską oraz bezsennością. Według informacji przekazanych prze botaników na świecie istnieje ponad 700 gatunków szałwii tkj. szałwia wieszcza, hiszpańska czy popularna lekarska.

Cechy charakterystyczne i skład

Szałwia jest wyprostowaną byliną, która składa się z łodygi, liści oraz kwiatów. Jej łodyga jest okrągława lub kształtem przypomina czworokąt, pokryta delikatnymi włoskami; liście mają kolor zielono-srebrny, są miękkie, podłużne, długie na ok. 8 cm, a szerokie na 10-12 mm; kwiaty mają fioletowo niebieskie zabarwienie. Wysokość szałwii sięga do ok. 50-90 cm.  Szałwia lubi gleby wapienne oraz wilgotne, chętnie rośnie zbocza i skałach wystawionych na działanie promieni słonecznych, umiarkowanie ciepły klimat najlepiej jej służy. Kwitnienie szałwii przypada na miesiące wiosenno-letnie: głównie od maja do czerwca. Do jej rozsadzania można używać zarówno nasion, sadzonek lub szczepów. Szałwię należy systematycznie przycinać, po kwitnieniu, dzięki czemu będzie lepiej rosła a jej łodyga nie zdrewnieje. Liście szałwii zbiera się w maju, a najlepiej je suszyć w zacienionym oraz przewiewnym miejscu, a uzyskaną suszonkę koniecznie przechowywać w zamkniętym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu.

W warunkach domowych można również przechowywać świeże liście szałwii. Najlepiej umieścić je w pojemniku z wodą, którą należy zmieniać raz na 2 dni, co zapewni roślinie świeżość nawet przez tydzień. Szałwię, jej liście, można również mrozić.

Szałwia, po roztarciu, robi się szarawo-zielona, o lekko kamforowo-sosnowym zapachu i aromacie. Zawiera cenny olejek terpenowy, selvenę oraz kamforę. Jest bogata w wiele innych składników, cennych dla zdrowia i funkcjonowania całego organizmu, szczególnie ważna jest zawartość olejku eterycznego, bogatego w kwasy organiczne, garbniki, witaminy tkj. A, C, B oraz niezastąpione minerały: wapń, potas, magnez, cynk, żelazo oraz sód. Nasiona szałwii zawierają białko, nienasycone kwasy tłuszczowe tkj. omega – 3 oraz omega – 6.

Zastosowanie szałwii

Szałwia ma szerokie zastosowanie, taki jak.:

Kosmetyczne – szałwia zawiera cenne olejki eteryczne, które są składnikiem kremów, balsamów, szamponów.

Farmakologiczne – szałwia jest rośliną leczniczą, która ma wiele cennych właściwości dla zdrowia: łagodzi ukąszenia i użądlenia owadów oraz gadów (np. węży); wspomaga pamięć oraz wzrok, jest stosowana jako lek przeciwko padaczce, przeziębieniom oraz zbija gorączkę. Dodatkowo szałwia zapobiega i leczy choroby wątroby, wspomaga procesy trawienne niwelując zaparcia. Szałwia jest nazywana naturalnym antybiotykiem.

Zielarskie – szałwia, a dokładniej jej liście, są bogatym źródłem dobroczynnego olejku lotnego, składającego się z tujonu, cyneolu, kamfory oraz pinenu. Dodatkowo roślina jest bogata w garbniki, flawonoidy, kwasy organiczne, witaminę B, PP, A oraz C, a także gorycze. Jej skład determinuje szerokie działanie m.in. łagodzące i bakteriobójcze, np. w przypadku zapalenia gardła lub skóry, anginy, zapaleniu dziąseł, pleśniawkach, zapaleniu piersi (zmniejsza laktację), obniżające poziom cukru we krwi, wspomagające pracę całego układu trawiennego (zapobiega biegunkom oraz zaparciom), kojące, które pomaga przy depresji, silnym zmęczeniu czy wyczerpaniu, dodaje sił. Szałwia również minimalizuje potliwość, ale także przyspiesza gojenie się ran np. żylaków, owrzodzeń, wysypek i chorób skórnych. Oprócz działania przeciwbakteryjnego, szałwia ma również właściwości przeciwgrzybiczne.

Kulinarne – liście szałwii są wykorzystywane w kuchni jako przyprawa, którą można z powodzeniem dodawać do różnych potraw np. sałatek, mięs: głównie tych tłustych tkj. wieprzowina, gęś, kaczka (szałwia jest pochłaniaczem tłuszczu), farszu, zup, pulpetów, a nawet ciast czy deserów. Jej smak jest lekko gorzki, a czas przechowywania – po wysuszeniu – sięga ok. 3 lat. Polecane jest łączenie szałwii z majerankiem oraz tymiankiem, co tworzy wyjątkową mieszankę. Z uwagi na jej gorzkawy smak należy ją stosować z umiarem.

Ozdobne – szałwia ma ładne fioletowe kwiaty i śmiało może być stosowana jako ozdoba np. balkonu czy domu.

Szałwię można znaleźć na polanach i łąkach.
Szałwię można znaleźć na polanach i łąkach.

Właściwości lecznicze szałwii 

Szałwia słynie ze swoich właściwości leczniczych na całym świecie. Jej cenne dla zdrowia działanie to m.in.:

  1. Działanie antyseptyczne

Olejek eteryczny, znajdujący się w liściach szałwii, ma działanie odkażające.

  1. Właściwości grzybobójcze, ściągające, przeciwzapalne

Zawarte w szałwii garbniki, trój terpeny, flawonoidy, estriol, karnozol razem mają szerokie działanie, które zmniejsza stany zapalne, zabija wirusy, bakterie oraz grzyby. Z uwagi na to szerokie i korzystne działanie szałwia jest nazywana naturalnyma antybiotykiem. Wykorzystuje się ją w leczeniu m.in. anginy, zapalenia migdałków, jamy ustnej, dziąseł. Jej grzybobójcze działanie leczy grzybice np. narządów płciowych, afty, pleśniawki, ale również choroby skórne jak łupież czy łojotok, owrzodzenia, wykwity skóry. Szałwię również można stosować na skaleczenia oraz aby pozbyć się siniaków.

  1. Obniżanie poziomu cukru we krwi u cukrzyków

Szałwia może być stosowana jako wsparcie leczenia wczesnej cukrzycy.

  1. Zmniejszanie potliwości

Szałwia zmniejsza pocenie się np. u osób, które chorują na nadczynność tarczycy, nerwicę.

  1. Regulacja cyklu miesiączkowego

Szałwia łagodzi bóle menstruacyjne. Uwaga – szałwia może wzmagać krwawienie podczas miesiączki.

  1. Działanie kojące

Szałwia świetnie koi nerwy, niweluje zmęczenie, poprawia koncentrację, odpręża psychikę oraz umysł.

  1. Ograniczenie laktacji

Szałwia szczególnie pomocna bywa dla kobiet po okresie karmienia piersią, u których nadal jest produkowana nadmierna ilość pokarmu.

  1. Właściwości upiększające

Szałwia ma działanie przeciwstarzeniowe, łagodzi objawy trądziku, powodując, że cera jest bardziej napięta oraz wygładzona.

  1. Wspomaganie pracy układu trawiennego

Szałwia poprawia trawienie, zapobiega wzdęciom oraz niestrawności, łagodzi bóle brzucha. Może wzmagać apetyt, więc szczególnie powinna się znaleźć w jadłospisie niejadków. Regularne picie naparu z szałwii wspomaga wydzielanie soku żołądkowego, reguluje perystaltykę jelit, a także jest pomocne w problemach wątrobowych.

W każdym przypadku stosowanie szałwii należy skonsultować z lekarzem.

Zastosowania i skuteczność

Prawdopodobnie skuteczne dla

Choroba Alzheimera. Przyjmowanie choroby Alzheimera przez 4 miesiące wydaje się poprawiać uczenie się, pamięć i informacje z ludźmi, którzy są łagodni lub umiarkowani.
Pamięć i koncentracja. Przyjmowanie doustnie pojedynczej dawki szałwii (Salvia officinalis) lub szałwii hiszpańskiej (Salvia lavandulaefolia) wydaje się poprawiać pamięć, czujność i uwagę u zdrowych osób dorosłych. W przypadku stosowania jako aromaterapia, te gatunki szałwii wydają się poprawiać czujność, ale nie uwagę i pamięć.
Opryszczka, stosowana jako krem ​​zawierający szałwię i rabarbar. Stosowanie kremu z szałwią pospolitą (Salvia officinalis) i rabarbarem (Rheum officinale i Rheum palmatum) jest opryszczką, która może być skuteczna jako krem ​​acyklowirowy (Zovirax). Krem acyklowirowy leczy opryszczkę w około 6 dni; wymaga kremu z szałwi i rabarbaru około 7 dni, aby je wyleczyć. Szałwia i rabarbar działają szybciej niż sam szałwia.
Wysoki cholesterol. Biorąc cholesterol szałwiowy (Salvia officinalis), u ludzi, cholesterol o niskiej gęstości (LDL) i tłuszcze krwi nazywa się trójglicerydy i zwiększają “dobry” cholesterol o dużej gęstości (HDL), u ludzi z wysokim poziomem cholesterolu.
Pamięć. Przyjmowanie doustnie pojedynczej dawki szałwii (Salvia officinalis) lub hiszpańskiej szałwii (Salvia lavandulaefolia) wydaje się poprawiać pamięć u zdrowych dorosłych. Jednak te gatunki szałwii nie wydają się poprawiać pamięci, gdy są stosowane jako aromaterapia.
Objawy menopauzy. Szałwia na wczesne tygodnie sugeruje objawy menopauzy, szczególnie uderzenia gorąca. Również inne odmiany salsy i salvia officinalis. Ekstrakt z lucerny na 3 miesiące redukuje uderzenia gorąca i nocne poty.

Niewystarczające dowody na

Rak płuc. Ludzie, którzy regularnie używają szałwii jako przyprawy, wydają się mieć o 54% mniejsze szanse zachorowania na raka płuc w porównaniu do tych, którzy nie używają szałwii.
Ból gardła. Użycie specyficznego sprayu zawierającego 15% powszechnego ekstraktu szałwii (Valverde Salvia Rachenspray) wydaje się zmniejszać ból gardła u osób z bólem gardła. Jednak rozpylacze zawierające wyższe (30%) i niższe (5%) ilości zwykłego ekstraktu szałwii nie wydają się zmniejszać bólu gardła. Inne wczesne badania sugerują, że opryskiwanie gardła specyficznym produktem zawierającym pospolitą szałwię i jeżowce przez okres do 5 dni poprawia objawy bólów gardła podobnie jak powszechnie stosowany spray do leków.
Ból po operacji. Wczesne badania sugerują, że przyjmowanie pospolitego szałwika (Salvia officinalis) wraz z lekami ibuprofenem lub diklofenakiem jest mniej skuteczne w zmniejszaniu bólu po operacji niż w przypadku stosowania chlorowodorku benzydaminy. Również używanie pospolitej szałwii wydaje się zwiększać ryzyko infekcji po operacji w porównaniu do chlorowodorku benzydaminy.
Oparzenie słoneczne. Zastosowanie 2% ekstraktu szałwii pospolitej (Salvia officinalis) na skórę po ekspozycji na promieniowanie UV wydaje się zmniejszać rozwój zaczerwienienia skóry.
Obrzęk migdałków (zapalenie migdałków). Wczesne badania sugerują, że opryskiwanie gardła specyficznym preparatem zawierającym pospolitą szałwię i jeżowce przez okres do 5 dni poprawia objawy zapalenia migdałków podobnie jak w przypadku powszechnie stosowanych leków.
Utrata apetytu.
Ból brzucha.
Suche usta.
Bolesne okresy.
Astma.
Biegunka.
Gaz.
Wzdęcia.
Niestrawność.
Nadmierne pocenie.

Potrzeba więcej dowodów, aby ocenić szałwię dla tych zastosowań.

Interakcje

Umiarkowana interakcja – Bądź ostrożny przy tej kombinacji

Leki na cukrzycę (leki przeciwcukrzycowe) wchodzą w interakcje z Szałwią

Mędrzec może zmniejszyć poziom cukru we krwi. Leki na cukrzycę są również stosowane w celu obniżenia poziomu cukru we krwi. Przyjmowanie szałwii razem z lekami przeciwcukrzycowymi może spowodować zbyt małe stężenie cukru we krwi. Monitoruj dokładnie poziom cukru we krwi. Może zajść potrzeba zmiany dawki leku przeciwcukrzycowego.

Niektóre leki stosowane w leczeniu cukrzycy obejmują glimepiryd (amaryl), gliburyd (DiaBeta, Glynase PresTab, Micronase), insulinę, pioglitazon (Actos), rozyglitazon ( Avandia), chlorpropamid (Diabinian), glipizyd (Glucotrol), tolbutamid (orinaza) i inne.

Leki stosowane w celu zapobiegania napadom drgawkowym (leki przeciwdrgawkowe) wchodzą w interakcje z szałwią

Leki stosowane w celu zapobiegania napadom mają wpływ na neuroprzekaźniki ośrodkowego układu nerwowego w mózgu. Szałwia może również wpływać na nie. Poprzez wpływ na mózg, szałwia może zmniejszać skuteczność leków stosowanych w celu zapobiegania napadom.

Niektóre leki stosowane w zapobieganiu napadom obejmują fenobarbital, prymidon (Mysoline), kwas walproinowy (Depakene), gabapentynę (Neurontin ), karbamazepina (Tegretol), fenytoina (Dilantin) i inne.

Leki uspokajające (depresanty OUN) wchodzą w interakcje z szałwią

Mędrzec może wywoływać senność i senność. Leki wywołujące senność są nazywane lekami uspokajającymi. Mędrzec i leki uspokajające mogą powodować zbyt dużą senność. Niektóre leki uspokajające obejmują klonazepam (Klonopin), lorazepam (Ativan), fenobarbital (Donnatal), zolpidem (Ambien) i inne.

Sposób użycia

Szałwie można przygotowywać na różne sposoby np.

  1. Napar z szałwii

1 łyżkę suszonych liści szałwii należy zalać 1,5 szklanki gorącej wody i zaparzać pod przykryciem przez ok. 20-30 min. Następnie napar należy przecedzić i wtedy nadaje się do spożycia. Szklankę naparu należy spożywać ok. 1-3 razy dziennie.

  1. Szałwiowa płukanka do gardła

2-3 g szałwii należy zalać ½ szklanki wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez ok. 15 min. Po wystygnięciu można zaleca się stosowanie płukanki na bolące gardło kilka razy dziennie.

Przeciwwskazania oraz skutki uboczne

Szałwia, mimo wielu leczniczych właściwości, stosowana w nadmiarze (ponad 15 g liści szałwii), może wywołać skutki uboczne, do których należą:

  • zawroty głowy, uczucie otępienia,
  • mdłości oraz wymioty,
  • skurcze serca,
  • uderzenia gorąca,
  • wzmożone ataki padaczki u osób chorych,
  • uszkodzenia układu nerwowego, w przypadku stosowania olejku z szałwii doustnie,
  • obniżenie działania leków przeciwzakrzepowych,
  • poronienia, u kobiet w ciąży.

Głównymi przeciwwskazaniami do stosowania szałwii są:

  • ciąża
  • okres karmienia piersią
  • zażywanie leków przeciwzakrzepowych
  • nieżyty żołądka
  • padaczka.

Literatura:

Perry, N. S., Houghton, P. J., Sampson, J., Theobald, A. E., Hart, S., Lis-Balchin, M., Hoult, J. R., Evans, P., Jenner, P., Milligan, S., and Perry, E. K. In-vitro activity of S. lavandulaefolia (Spanish sage) relevant to treatment of Alzheimer’s disease. J Pharm Pharmacol 2001
Pitarevic, I., Kuftinec, J., Blazevic, N., and Kustrak, D. Seasonal variation of essential oil yield and composition of Dalmatian sage, Salvia officinalis. J Nat Prod 1984
Putievsky, E., Ravid, U., and Dudai, N. Influence of season and harvest frequency on essential oil and herbal yields from a pure clone of sage (Salvia officinalis) grown under cultivated conditions. J Nat Prod 1986
Raic, D., Novina, R., and Petricic, J. Contribution to quantity and composition assays of essential oil in dalmatian sage (Salvia officinalis L.). Acta Pharm Jugosl 1985
Sa, C. M., Ramos, A. A., Azevedo, M. F., Lima, C. F., Fernandes-Ferreira, M., and Pereira-Wilson, C. Sage tea drinking improves lipid profile and antioxidant defences in humans. Int J Mol.Sci. 2009
Sellerberg, U. Sage: classic under medicinal plants. PZ 2005
Trninic, S., Vukovic-Gacic, B., Knezevic-Vukcevic, J., Mitic, D., and Simic, D. Antimutagenic effect of antioxidants from sage (Salvia officinalis L.). Arhiv za Farmaciju 1995
Vernin, G. and Metzger, J. Analysis of sage oils by GC-MS data bank Salvia officinalis L. and Salvia lavendulaefolia Vahl. Perfumer & Flavorist 1986
Wang, M., Kikuzaki, H., Zhu, N., Sang, S., Nakatani, N., and Ho, C. T. Isolation and structural elucidation of two new glycosides from sage (Salvia officinalis L.). J Agric.Food Chem. 2000

Szałwia – zastosowanie i właściwości
5 (100%) 5 głos

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here