Ospa

Ospa wietrzna jest powszechną chorobą wieku dziecięcego. Jest to choroba zakaźna, która wywoływana jest przez kontakt z wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV: ang. varicella-zoster virus). Wirus VZV jest bardzo zaraźliwy i należy do rodziny wirusów opryszczki.

Jak dochodzi do zakażenia ospą?

Głównym źródłem zakażenia wirusem jest człowiek chory na ospę wietrzną. Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt, drogą kropelkową oraz pośrednio przez materiał zanieczyszczony zawartością pęcherzyków od chorej osoby. Wykwity ospowe w postaci wysypki mogą być źródłem zakażenia do momentu wytworzenia się w ich miejscu strupka. Z największym prawdopodobieństwem zakażenia mamy do czynienia kiedy dochodzi do kontaktu z chorym od 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki, do momentu powstania ostatniego strupka.

U kobiet ciężarnych możliwe jest również przeniesienie wirusa przez łożysko od matki. Źródłem zakażenia mogą być także osoby chore na półpasiec, ale prawdopodobieństwo przeniesienia wirusa jest w tym przypadku zdecydowanie niższe. W umiarkowanym klimacie, zachorowania najczęściej występują wczesną wiosną i późną zimą. Większość zachorowań w Polsce dotyczy dzieci do 9. roku życia. Dlatego tak ważna jest wczesna profilaktyka w postaci szczepień ochronnych.

Im wcześniej, tym lepiej

Mówi się, że ospa jest jedną z chorób, które lepiej przebyć w dzieciństwie. Dlaczego? Jak potwierdzają badania, to właśnie dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym najłagodniej ją przechodzą. I rzeczywiście aż 95 proc. przypadków zarażenia wirusem odnotowuje się u maluchów i młodzieży.

Proces zarażania się ospą

Ospa jest chorobą zakaźną i przenosi się drogą kropelkową. To znaczy, że jesteśmy na nią narażeni, gdy mamy kontakt z osobą chorą, jego rzeczami, odzieżą lub przebywamy w tym samym pomieszczeniu (stąd pochodzi zresztą nazwa ospa wietrzna – czyli choroba, która przenosi się wraz z prądami powietrza). Jednym słowem, ospą można zarazić się szybko, co z pewnością ma duże znaczenie w przypadku rozprzestrzeniania się jej wśród dzieci, które chodzą do przedszkola i szkoły.

Jak już wspominaliśmy, najczęściej na ospę chorują małe dzieci – średnio w wieku od 2 do 7 lat. Przyjmuje się, że największe ryzyko zarażenia występuje podczas kontaktu z chorym na parę dni przed pojawieniem się u niego wysypki, co nie oznacza oczywiście, że później jesteśmy całkowicie bezpieczni. Prawdopodobieństwo zakażenia istnieje bowiem do czasu zaschnięcia ran i pojawienia się na ich miejscu strupków. Dopiero wtedy uważa się, że chory nie zagraża otoczeniu.

Ospa u dorosłych i u kobiet w ciąży

Na ospę mogą zachorować także osoby dorosłe, które nie przechodziły jej w dzieciństwie. Przypomnijmy bowiem, że na wiatrówkę jesteśmy skazani tylko raz w życiu. Wirus Varicella Zoster po całkowitym wyleczeniu przechodzi w stan uśpienia i jest niegroźny do czasu, aż znacznie obniży się nasza odporność. Wtedy uaktywnia się w postaci półpaśca.

Warto także wiedzieć, że o ile w przypadku dzieci wiatrówka ma raczej łagodny przebieg, dorośli zdecydowanie gorzej ją znoszą. Atak wirusa trudniej przechodzą także kobiety w ciąży. Zarażenie się nim w pierwszym trymestrze może spowodować zakażenie płodu, a co więcej narazić je na wady wrodzone (osłabienia mięśni i kości, uszkodzenie słuchu i wzroku). Badania dowodzą także, że charakterystyczne przy ospie jasnoczerwone plamy mogą pozostawić ślady na delikatnej skórze dziecka. Ryzyko takiej sytuacji szacuje się nawet na 26 procent.

Objawy ospy

Choroba najczęściej zaczyna się od bólu głowy i wysokiej gorączki. Może pojawić się także lekki katar lub biegunka. Dopiero po okresie około dwóch – trzech dni od zakażenia pojawia się na tułowiu wysypka, która szybko się rozprzestrzenia. Z początku jasnoczerwone krostki zamieniają się w ciągu kilku godzin w matę – łatwo pękające pęcherzyki, z których wydziela się przejrzysty płyn. Liczba pojawiających się pęcherzyków nie jest określona, niektórzy mogą mieć ich całe mnóstwo, inni trochę mniej.

Nie jest także jednoznacznie określone, gdzie się pojawią. W niektórych przypadkach umiejscawiają się także na głowie lub na śluzówkach (usta, narządy płciowe). Wysypka jest silnie swędząca, ale bardzo ważne jest, by w żaden sposób jej nie podrażniać i nie drapać. Może to bowiem spowodować nadkażenie, które z kolei wiąże się z powstaniem trwałych blizn po zakończeniu leczenia choroby. Uporczywe swędzenie jest najbardziej dokuczliwe w momencie rozgrzania organizmu, czyli głównie wieczorem i nocą. Całkowite wyleczenie następuje, gdy na skórze nie powstają już kolejne zmiany skórne, a wszystkie powstałe strupki się zagoiły i odpadły.

Profilaktyka. Ospa a szczepienia

Wiemy już, czym jest ospa i jakie poważne może nieść ze sobą powikłania. Walka z chorobą również bywa trudna. A czy istnieje sposób, by jej uniknąć?

Skuteczne szczepienia

Jedną z metod jest unikanie osób, którzy chorują na ospę wietrzną. Jest to jednak dosyć niepraktyczne ze względu na bardzo wysoką zaraźliwość i duże trudności z unikaniem wirusów. Skutecznym sposobem na uchronienie się przed tym rodzajem ospy jest podanie szczepionki ochronnej. Szczepienia podaje się dwukrotnie – najpierw między 9. miesiącem a 12. rokiem życia dziecka. Następne dwie dawki podaje się po 13. roku życia.

Szczepienia ochronne przeciw ospie wietrznej w Polsce nie są obowiązkowe. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej chwalą natomiast Stany Zjednoczone, gdzie szczepionka ta znajduje się już od ćwierć wieku w obowiązkowym kalendarzu szczepień. Dzięki temu zarażenie wirusem ospy należy tam do bardzo rzadkich sytuacji. Po kontakcie z wirusem można zastosować szczepionkę do 72 godzin.

W przypadku osób, które nie otrzymały szczepionki ochronnej, a które miały kontakt z wirusem, można zastosować szczepionkę bierną – immunoglobulinę. Stosowana jest jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo wystąpienia cięższych powikłań – u osób z osłabionym układem odpornościowym lub współistnieniu innych ciężkich chorób.

Chorujemy tylko tylko raz w życiu?

Przebycie ospy w dzieciństwie jest uważane za najlepsze rozwiązanie, ponieważ uodparnia organizm na zakażenie tym samym wirusem. Zdarzają się jednak przypadki, które dotyczą nawrotu choroby. Mowa tu o sytuacjach, gdy pierwsze zakażenie miało miejsce bardzo wcześnie (w ciągu pierwszych miesięcy życia), kiedy w organizmie dziecka nadal są obecne przeciwciała matki. Inną przyczyną ponownego zachorowania może być Ospbardzo łagodny przebieg pierwszej choroby, bez wyraźnych objawów.

Ospa może ponownie dopaść także osoby z osłabioną odpornością (zakażonych wirusem HIV, chorujących na nowotwory). Zdarza się też, że „ospa”, którą przeszliśmy w przeszłości, mogła wcale nią nie być, a została jedynie źle zdiagnozowana przez lekarza, który pomylił ją z innymi chorobami zakaźnymi wieku dziecięcego. U osób, które wcześniej chorowały na ospę, w przyszłości może występować półpasiec. Nie jest to jednak rzeczywiste zakażenie, tylko reaktywacja obecnego już w naszym organizmie wirusa.

Pielęgnacja skóry podczas ospy u dzieci

Ospa wietrzna jest jedną z chorób wysypkowych, charakterystycznych dla wieku dziecięcego. W jej przebiegu obserwuje się występowaniem zmian skórnych, które szczególnie dla najmłodszych pacjentów mogą być kłopotliwe i nastręczać im wielu niedogodności w postaci świądu o różnym nasileniu. W jaki więc sposób ulżyć dziecku w ospie wietrznej?

Odpowiednia higiena

Wysypka oraz pęcherzyki, występujące w przebiegu ospy wietrznej są zmianami skórnymi, które bardzo często ulegają nadkażeniom bakteryjnym. Z tego właśnie względu skóra dziecka powinna być otoczona szczególną troską w trakcie tej choroby. Kąpiele dziecka powinny odbywać się co najmniej raz dziennie z bardzo uważnym myciem okolic, w których dziecko intensywnie się poci (pachy i pachwiny). Powinny one trwać jak najkrócej, by nie dopuścić do odmoczenia zmian skórnych.

Kolejną bardzo ważną rzeczą przy okazji dbałości o higienę malucha jest obcinanie mu paznokci na krótko. Wysypka towarzysząca ospie wietrznej jest dla dziecka bardzo swędząca, co generuje intensywne drapanie się. Przycinając dziecku paznokcie, minimalizujemy ryzyko zranienia i zakażenia rany, która może powstać na podłożu wysypki.

Pielęgnowanie skóry

Bardzo dobrymi sposobami na ulżenie dziecku w przebiegu ospy wietrznej jest stosowanie pewnych zabiegów pielęgnacyjnych skóry, które pomogą jej zachować równowagę oraz zniwelują uczucie dokuczliwego świądu. Jednym z takich zabiegów jest kąpiel z dodatkiem nadmanganianu potasu, który jest dostępny w aptekach bez recepty. Substancja ta wywołuje ulgę w chorobie, likwidując świąd i normalizując funkcje skóry, a także powoduje szybszą regenerację utraconej elastyczności zewnętrznej powłoki ciała. Dzięki temu dziecko będzie mogło prędzej wrócić do zdrowia.

Pod osłoną nocy

W trakcie odpoczynku nocnego organizm dziecka w naturalny sposób próbuje walczyć z infekcją, przez co wzrasta jego temperatura oraz wydziela więcej potu. Jest to wysoce niekomfortowe dla dziecka oraz predysponuje do kolejnych miejscowych infekcji skóry, udręczonej zmianami występującymi w przebiegu ospy.

Odpowiednim postępowaniem z dzieckiem, które choruje na wiatrówkę jest dokładne podmywanie okolic ciała dziecka, które intensywnie się pocą zarówno przed, jak i po okresie nocnego spoczynku oraz regularna wymiana pościeli i pidżamy, w której śpi dziecko. Te działania nie tylko pomogą uchronić malucha przed występowaniem nowych zmian na skórze, ale także zapewnią mu niezbędny spokój i wygodę podczas snu.

Pielęgnacja skóry podczas ospy u dorosłych

Ospa wietrzna u dorosłych przebiega zwykle w dużo bardziej gwałtowny sposób niż u dzieci. Rozsiew zmian skórnych jest o wiele bardziej intensywny, a objawy ogólne związane z infekcją wirusową są zdecydowanie mocniej wyrażone.

Ospa u dorosłych

Mimo iż jest to choroba, która nie wymaga żadnego stosownego leczenia, potrafi być bardzo męcząca i kłopotliwa. W jaki sposób więc przynieść ulgę dorosłej osobie w trakcie trwania ospy?

Kąpiele przede wszystkim

Mimo powszechnie panującego poglądu, że podczas ospy wietrznej nie powinno się kąpać, dokładne utrzymanie higieny jest jak najbardziej wskazane. Opinia, która występuje w społeczeństwie mówi o tym, że zmiany skórne występujące w przebiegu ospy wietrznej podczas kąpieli mogą ulec odmoczeniu, co nie sprzyja ich wygojeniu. Tymczasem regularne mycie się w trakcie chorowania na ospę wietrzną jest bardzo ważne, gdyż zapobiega nadkażeniom bakteryjnym, które mogą być powodem powstawania trudno gojących się zmian, pozostawiających po sobie blizny.

Ważne jest natomiast, by czynności higieniczne nie trwały zbyt długo (maksymalnie 10-15 minut) i odbywały się w odpowiedniej formie (preferowany jest prysznic w letniej wodzie, najmniej korzystnym sposobem jest kąpiel w wodzie gorącej). Dobrze jest także dodać do kąpieli nieco sody oczyszczonej, której działanie na skórę polega na ułatwieniu gojenia się zmian.

Miejscowo na skórę

W przeszłości zalecanymi czynnościami pielęgnacyjnymi podczas ospy wietrznej były zabiegi z użyciem różnych substancji, które nakładane były bezpośrednio na skórę objętą zmianami chorobowymi (były to na przykład papki z mentolem). Obecnie odchodzi się od tych rozwiązań na korzyść odpowiedniej higieny i systematycznego mycia się lub miejscowego stosowania roztworu gencjany, która ułatwia gojenie się zmian wysypkowych w ospie wietrznej.

W razie zakażenia

W momencie, gdy dojdzie do uogólnionego zakażenia skóry podczas ospy wietrznej, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza w celu zaordynowania stosownego leczenia przeciwbakteryjnego (ogólnego w postaci tabletek i miejscowego w postaci maści). Im prędzej to nastąpi, tym lepiej, gdyż takie postępowanie zapobiegnie pozostawieniu na skórze szpecących blizn, których pozbycie się może okazać się niemożliwe i będą one obecne na ciele jako pamiątka ospy do końca życia, co może niezbyt estetycznie wyglądać.

Antybiotyki w walce z ospą: czy są konieczne?

Ospa wietrzna jest chorobą, którą wywołuje wirus VZV. Leczenie ospy sprowadza się do łagodzenia jej objawów skórnych w postaci pęcherzyków, które mogą ulegać późniejszemu nadkażeniu bakteryjnemu oraz objawów ogólnych, przypominających przeziębienie. Dlaczego więc antybiotyki nie nadają się do leczenia ospy wietrznej?

Jako że ospa wietrzna jest chorobą wywoływaną przez wirusa, antybiotyki są zdecydowanie zbędne w leczeniu tej choroby. Mają one strukturę chemiczną, która nie jest w stanie zadziałać przeciwko wirusom, które są zupełnie innymi organizmami niż bakterie.

Mimo to antybiotyki podawane są w ospie, by zapobiec powikłaniom nadkażeń bakteryjnych, które mogą powstać w przebiegu tej choroby. W momencie, gdy na skórze chorej osoby wytwarzają się określone zmiany w postaci pęcherzyków, bardzo częstym zjawiskiem jest kolonizacja tych miejsc przez bakterie, które na stałe zasiedlają naszą skórę lub inne drobnoustroje, pochodzące z przedmiotów, z którymi mamy styczność.

Powłoka ciała w trakcie zmian chorobowych w przebiegu ospy wietrznej jest bardziej wrażliwa na wszelkie infekcje, na które na co dzień jest odporna. Chorowanie na ospę sprzyja więc bakteryjnym infekcjom skóry.

Profilaktyka zakażeń bakteryjnych

Oprócz tego, że ospa sama w sobie jest chorobą przebiegającą ze stanem zapalnym (zarówno uogólnionym, jak i miejscowymi stanami zapalnymi na skórze), powoduje ona upośledzenie odporności na inne zakażenia (między innymi bakteryjne).

W związku z tym faktem, antybiotyki stosowane w przebiegu ospy wietrznej mogą jedynie chronić organizm przed innymi chorobami – same w sobie nie są w stanie wyleczyć bieżącej choroby. Jest to często mylnie odbierane przez pacjentów, przyjmujących antybiotyki w ramach profilaktyki innych infekcji.

Niebezpieczne nadużycie

Obecnie bardzo często ma miejsce sytuacja, gdy pacjenci nadużywają antybiotyków w trakcie chorowania na ospę wietrzną. Lekarze przepisują je w trosce o zdrowie chorych – by nie zachorowali oni na coś innego w przebiegu męczącej ospy.

Przez takie działanie bakterie coraz szybciej uodparniają się na stosowane przez nas antybiotyki, co w konsekwencji może prowadzić do sytuacji, gdy nasz zasób środków przeciwbakteryjnych zostanie wyczerpany i bakterie będą mogły bezkarnie wywoływać u nas różnorakie zakażenia.

Jak ulżyć choremu na Ospe?

Ospa wietrzna we wczesnym okresie życia zazwyczaj przebiega łagodnie i bez powikłań. Zdarzają się jednak przypadki, gdy jest wyjątkowa dokuczliwa. Czy można wtedy zrobić coś, co przyniesie choremu dziecku ulgę?

W początkowym stadium choroby pojawia się gorączka, ból głowy, osłabienie i niekiedy biegunka. Dwa, trzy dni później na ciele zarażonego pacjenta pojawiają się jasnoczerwone plamki, które następnie zamieniają się w grudki. W dalszym etapie grudki przemieniają się w pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym.

Gdy płyn mętnieje tworzą się krosty, które po pewnym czasie przekształcają się w brunatne strupki. Wysypka pojawia się na całym ciele i swędzi tak, że trudno powstrzymać się od drapania. Nie wolno do tego jednak dopuścić, ponieważ rozdrapywane rany pozostawią po sobie widoczne blizny, których ciężko się będzie pozbyć. Co zrobić, by ułatwić pacjentowi przebieg choroby?

Obniżanie gorączki

Przede wszystkim chory pacjent wymaga opieki i pielęgnacji. Jeśli gorączkuje, możemy podawać mu leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe w dozwolonych dawkach. Pamiętajmy jednak, że podczas ospy nie wolno przyjmować ibuprofenu!

Pielęgnacja skóry

Ulgę przyniesie smarowanie wysypki gencjaną i innymi preparatami zalecanymi przez lekarza. Szczególnie pomoże to przed snem, gdyż w nocy temperatura ciała się podnosi – co sprawia, że swędzenie stanie się bardziej uciążliwe. Pomocne będą kąpiele z dodatkiem nadmanganianu potasu, rozgotowanego siemienia lnianego lub sody oczyszczonej (łyżeczka na litr wody). W przypadku pacjentów, u których wysypka pojawi się w miejscach intymnych, kojąca okaże się nasiadówka w ciepłej wodzie z dodatkiem rumianku.

Dbanie o higienę

Podczas ospy dbałość o higienę jest bardzo istotną sprawą. Oprócz regularnych kąpieli, konieczna jest wymiana pościeli – ze względu na wysoką gorączkę pacjent się poci. U dzieci zalecane jest obcinanie paznokci na krótko, by nie mogły się drapać. Jeżeli swędzenie jest wyjątkowo dokuczliwe, lekarz może zapisać leki uspokajające oraz przeciwhistaminowe, co pozwoli spokojnie przespać całą noc.

Odpowiednia dieta

Ze względu na obecne podczas ospy pęcherzyki, które mogą występować także w buzi, jedzenie może sprawiać choremu problemy. W takiej sytuacji pomaga przyjmowanie płynnych pokarmów, które łatwo przełknąć. Są to np.:

  • wszelkiego rodzaju kaszki, kleiki,
  • zmiksowane zupy w formie papki (z dodatkiem mięsa),
  • chłodne napoje z dodatkiem cukru.

Najpierw ospa, potem półpasiec

Półpasiec to choroba wywoływana przez wirus VZV, z rodziny Herpersviridae, odpowiedzialny także za rozwój ospy wietrznej oraz opryszczki. Bliskie pokrewieństwo z tą ostatnią powoduje, że skórne zmiany podczas chorowania na półpasiec mają podobny charakter, choć są zdecydowanie bardziej boleśniejsze i rozległe. Jeżeli osoba zarazi się tym drobnoustrojem po raz pierwszy, to prawdopodobnie będzie chora na ospę. Jeżeli jednak ospa była już przechorowana, możliwe jest zachorowanie na półpasiec.

Jak się zarazić?

Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową i powietrzną. Wirusem VZV można się stosunkowo łatwo zarazić, będąc nawet kilkanaście metrów od osoby chorej. Osoba chora może zarazić otoczenie na 2-3 dni przed pojawieniem się wysypki do ok. 7-8 dni od jej pojawienia się.

Wirus powodujący półpaśca to ten sam wirus, który wywołuje ospę wietrzną. Wnika do naszego układu nerwowego (do zwojów nerwów międzykręgowych i nerwów czaszkowych), gdzie pozostaje „uśpiony” nawet przez lata. Ponownie uaktywnia się w obecności czynników sprzyjających i rozwija się jako półpasiec. Najwięcej przypadków zachorowań na ospę wietrzną odnotowuje się pomiędzy 1. a 15. rokiem życia, najczęściej na wiosnę. Półpasiec jest chorobą, która dotyka dojrzałe osoby i jej występowanie nie jest zależne od pory roku.

Czym jest półpasiec?

Charakterystyczne dla półpaśca jest to, że występuje w różnych miejscach na ciele. Przy czym istnieje spore ryzyko zakażenia oka. Możliwe jest też uszkodzenie rogówki, na której utworzą się pęcherzyki. To powoduje specyficzny rozkład zmian skórnych oraz dużą bolesność.

Pierwsze symptomy choroby to: silny ból głowy, ogólne złe samopoczucie, ból gardła, stan podgorączkowy. Po kilku dniach na ciele zarażonego pojawia się swędząca, czerwona wysypka, która może przeistoczyć w wypełnione płynem pęcherze, które pękają, tworząc skorupy. Półpasiec może się pojawić w każdym miejscu na całym ciele, ale najczęściej pęcherze umiejscowione są na plecach i klatce piersiowej. Czasami wykwity pojawiają się w okolicach oczu, albo po jednej stronie twarzy lub szyi. Bóle związane z chorobą mogą być bardzo ciężkie.

Czynniki sprzyjające rozwojowi półpaśca

Na zarażenie się półpaścem są narażone szczególnie osoby powyżej 65. roku życia. Wirus atakuje je wtedy, gdy znajdują się w okresie obniżonej odporności – np. chorują na białaczkę, są nosicielami wirusa HIV lub przechodzą leczenie immunosupresyjne. Na półpaśca mogą też w przyszłości chorować dzieci urodzone przez matki, które przeszły ospę wietrzną podczas ciąży.

Ospa
5 (100%) 1 głos

Zainteresowaliśmy Ciebie artykułem? Masz pytania, propozycje lub wątpliwości? Możesz do nas napisać: redakcja@drogazdrowia.pl. Bądź z nami w kontakcie i dołącz do naszego fanpage'a - Droga Zdrowia

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here